Open Access Dostęp otwarty  Restricted Access Dostęp przez subskrypcję

Ochrona ujęcia wód podziemnych „Zawada” w aspekcie zagrożeń geogenicznych i antropogenicznych

Jacek Różkowski, Sabina Jakóbczyk‑Karpierz, Krystyn Rubin, Sławomir Sitek, Piotr Siwek

Abstrakt


Streszczenie
Ujęcie pięciootworowe wód podziemnych „Zawada” GPW S.A. w Katowicach jest rozlokowane w Karchowicach, Zawadzie i Pyskowicach. Ujęcie eksploatuje wody serii węglanowej triasu w obrębie GZWP Gliwice (nr 330) w ilości ok. 2,5 mln m3/rok, przy zatwierdzonych w 2014 roku zasobach eksploatacyjnych ujęcia 625 m3/h i depresji zwierciadła wody w otworach 12-27 m. Analiza podatności użytkowych wód podziemnych na zanieczyszczenie z uwzględnieniem wyników badań modelowych, aktualnego zagospodarowania terenu oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, wskazują na zróżnicowanie stopnia potencjalnego zagrożenia wód podziemnych. W obszarze ograniczonym izochroną 25-letniego dopływu wody do studni Pyskowice I i II, ujmowany poziom wodonośny jest izolowany miąższą warstwą ilastych utworów miocenu, więc ustanowienie strefy ochronnej, rozumianej jako teren ochrony pośredniej, w tym obszarze jest bezprzedmiotowe. W obszarach ograniczonych izochroną 25-letniego dopływu wody do studni Zawada II i IV oraz Jelina stwierdzono brak dostatecznej izolacji poziomu wodonośnego (wychodnie i wychodnie podczwartorzędowe skał węglanowych triasu). Największym zagrożeniem dla studni Zawada II, IV, Jeliny są zagospodarowanie rolnicze, nieskanalizowane obszary zabudowy wiejskiej oraz wody rzeki Drama, która niesie ładunek związków TCE i PCE wypłukiwany z obszaru Tarnowskich Gór, gdzie były stosowane w przeszłości w procesach technologicznych jako rozpuszczalniki. Wody eksploatowane studniami Pyskowice I i II należą do I i II klasy jakości, podczas gdy podwyższone stężenia NO3 i TCE i PCE w wodzie (8-9 µg/dm3) obniżają jakość wody z tych studni do klasy III. Dla zapewnienia ciągłej i bezpiecznej eksploatacji ujęcia wód podziemnych „Zawada” istnieje, uzasadniona warunkami geologicznymi i zagospodarowaniem terenu, potrzeba ustanowienia strefy ochronnej w rejonie studni Zawada II i IV oraz Jelina. Wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie strefy ochronnej musi być poprzedzone wnikliwą analizą ekonomiczną, bowiem odkryty, szczelinowo-krasowy zbiornik wodonośny triasu może być odbiornikiem zanieczyszczeń łatwo migrujących zarówno pionowo, jak i lateralnie, bez możliwości samooczyszczenia.
Słowa kluczowe: wody szczelinowo-krasowe, strefy ochronne, TCE, PCE, ujęcie „Zawada”

Protection of groundwater well field „Zawada” in terms of geogenic and anthropogenic aspects
Abstract
Groundwater well field „Zawada” about 2 500 000 m3 p.a. of water from the fractured-karst aquifer Gliwice. Drinking water is supplied for citizens of Zabrze, Gliwice, Bytom and other nearby smaller towns. Analysis of environmental conditions and land use revealed spatial differentiation of groundwater vulnerability to pollution. In the area of wells Pyskowice I and Pyskowice II the aquifer is covered by over a 50-m layer of Miocene clays. On the other hand, scarce confinement was identified within the capture zones bounded by the isochrone of 25 years of groundwater flow to wells Zawada II, IV and Jelina. Major threat to quality of groundwater abstracted by these wells is represented by agricultural activity, areas of rural housing without sewage system as well as water infiltrating from the river Drama, contaminated by TCE and TCE originating from industrial areas of Tarnowskie Góry town. Elevated concentration of NO3-, TCE and PCE in the abstracted groundwater caused its deterioration – the groundwater was qualified to the third class in accordance with polish regulations. The establishment of well field protection zone is problematic due to the presence of karst and specific character of human activities in the area.
Key words: fissure-karst water, protection areas, TCE, PCE, well filed „Zawada”


Słowa kluczowe


wody szczelinowo-krasowe, strefy ochronne, TCE, PCE, ujęcie „Zawada”, fissure-karst water, protection areas, TCE, PCE, well filed „Zawada”

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Biernat S. 1955: Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski, 1:50 000, arkusz Pyskowice, IG Warszawa.

Chylak A. i in. 2005: Program ochrony środowiska gminy Pyskowice. Archiwum Beskidzkiego Funduszu Ekorozwoju S.A., Bielsko-Biała, dostęp: http://www.bip.pyskowice.pl/res/serwisy/bip-gmpyskowice/komunikaty/_054_159306.pdf.

Chylak A., Kulikowski S. 2013: Program ochrony środowiska dla gminy Zbrosławice na lata 2013-2016 z perspektywą na lata 2017-2020 – aktualizacja. Archiwum Eko-Team Konsulting, Bielsko-Biała, dostęp: http://bip.zbroslawice.pl/index.php?grupa=40917.

Filar S. 2007: Baza danych GIS Mapy hydrogeologicznej Polski, 1:50 000 – Pierwszy poziom wodonośny: wrażliwość na zanieczyszczenie i jakość wód. Opracowanie autorskie. Arkusz 909 Pyskowice, PIG Warszawa.

Jakóbczyk-Karpierz S., Różkowski J., Rubin K., Sitek S., Siwek P. 2014: Dodatek do dokumentacji hydrogeologicznej ustalającej zasoby eksploatacyjne ujęcia wód podziemnych „Zawada”. Uniwersytet Śląski, Wydz. Nauk o Ziemi, Katedra Hydrogeol. i Geol. Inż., Sosnowiec.

Kowalczyk A. 2007-2014: Interpretacja wyników obserwacji ilościowych i jakości wód w rejonie ujęcia „Staszic” na podstawie danych za 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 (materiały niepublikowane).

Kowalski J. 1987: Hydrogeologia z podstawami geologii, PWN Warszawa.

Lewandowski J. 1995: Mapa miąższości utworów triasu węglanowego, 1:50 000. Archiwum Wydz. Nauk o Ziemi, Katedra Hydrogeol. i Geol. Inż., Sosnowiec.

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Zbrosławice dla obszaru sołectw: Boniowice, Jasiona, Jaśkowi4/

Nauka i technika Zaopatrzenie w wodę

ce, Kamieniec, Karchowice, Księży Las, Laryszów, Łubie, Łubki, Miedary, Wilkowice Zbrosławice, Ziemięcice 2006. An Archi Group s.c., dostęp: http://bip.zbroslawice.pl/Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Zbrosławice.

Pazdro Z., Kozerski B. 1990: Hydrogeologia ogólna. Wyd. Geol., Warszawa.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 kwietnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Dz.U. nr 72 poz. 466.

Różkowski J., Witkowski A. 2014: Operat wodnoprawny na pobór wód podziemnych z utworów triasu ujęciem studziennym „Zawada” GPW S.A. w Katowicach. Uniw. Śląski, Wydz. Nauk o Ziemi, Katedra Hydrogeol. i Geol. Inż., Sosnowiec.

Sitek S., Kowalczyk A. 2011: Występowanie trichloroetenu i tetrachloroetenu w wodach podziemnych w rejonie Tarnowskich Gór, Biuletyn PIG 445, 633-642.

Witczak S., Adamczyk A. 1994: Katalog wybranych fizycznych i chemicznych ognisk zanieczyszczeń wód podziemnych i metod ich oznaczania. Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska, Warszawa.

Witczak S., Żurek A. 1994: Wykorzystanie map glebowo-rolniczych w ocenie ochronnej roli gleb dla wód podziemnych. W: Kleczkowski A. S. (red.): Metodyczne podstawy ochrony wód podziemnych. Projekt badawczy KBN Nr 9 0615 91 01. Kraków, AGH Wydz. Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Zakład Hydrogeol., Geol. Inżynierskiej i Górniczej, 109-128.

Zmiana studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Pyskowice część „A” uwarunkowania 2014, dostęp: http://www.prawomiejscowe.pl/FILE_REPOSITORY/19177/LegalActs/160925/Zalacznik1.pdf.


Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Copyright (c) 2016 Technologia Wody

Creative Commons License
Ten artykuł jest udostępniany na licencji: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Wydawnictwo Seidel-Przywecki Sp. z o.o. • Biblioteka Inżynierii Środowiska • Woda / Ścieki / Osady • Technologia Wody • Forum Eksploatatora